İNGİLİZ SÖMÜRGECİLİĞİ

Sorgulama kategorisinde yazılmış yazıların tamamına buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

İzole edilen bugünlerde hepimiz evde bir şekilde yaşamayı sürdürmeye çalışıyoruz. Dizi ve film izleyerek, kitap okuyarak bugünleri atlatmaya çalışıyoruz.

Neredeyse dünyanın tamamı; zengin, fakir ayırt etmeksizin ilk defa bu kadar eşit koşullardayız. Corona virüsünün ne kadar süreceği belli değil haliyle de evde kalacağımız bu süreyi en iyi şekilde değerlendirmeliyiz.

İsterseniz, okunması en fazla 6 dakika sürecek ama güzel bilgiler elde edineceğimiz yazıya geçelim. İspanyol sömürgeciliğini anlattığımız bir önceki yazımıza İngiliz sömürgeciliğini anlatarak devam edeceğiz. Hazırsanız başlayalım.

Birçok şeyi düşe kalka öğreniriz. İspanyollar da; sömürgeciliği, sömürgecilik tekniklerini deneme-yanılma yoluyla buldular. Cortes adlı bir İspanyol tarafından geliştirilen bir strateji en etkili olanıydı.

İspanyollar, yerli halkı katlederken genellikle bir direnişle karşı karşıya kalıyorlardı. Bu direnişi kırmanın en etkili yolu, yerlilerin liderini ele geçirmekten geçiyordu.

Böylelikle liderin sahip olduğu servette hak iddia edip halktan haraç, vergi alıyorlardı. Aldıkları bu vergilerle de kendilerine elit bir toplum yaratıp; vergi, haraç ve zorunlu iş gücü gibi uygulamaların kontrolünü ele alıyorlardı.

Çifte kazanç!

Bu strateji Meksika’da başladı ama sömürülen her yerde şevkle benimsenmeye başladı. Bunlar arasında en etkili olanı, en unutulmaz olanı Pizarro’nun fethi oldu.

Bu fetihten biraz bahsedelim.

Pizarro, İnka İmparatoru Atahualpa’yı ve iki bin askerini esir aldı. Kral Atahualpa’nın özgürlüğe kavuşması için bir oda dolusu altın ve iki oda dolusu gümüş getirmesi gerekiyordu. Kral sözünü tutarak istenilenleri yerine getirdi. Ama İspanyollar sözlerinden cayıp kralı boğarak öldürdüler. Tahmin edeceğiniz gibi iki bin askeri de katlettiler.

Amerika’daki İspanyol sömürge dünyasının, her tarafında benzer kurumlar ortaya çıktı. İspanyollar altın ve gümüş yağmacılığıyla başlattıkları sömürge işini; yerli halkı sömürecek kurumlar ağı ortaya çıkararak devam ettirdiler.

Encomienda, mita, repartimiento‘dan oluşan kurumlar; yerli halkı karın tokluğuna çalıştırıp, geriye kalan tüm kazançların İspanyol sömürgecilerine kalmasını sağlıyordu.

Ağır işler ve buna karşın verilen düşük ücretler, ödenmesi gereken ağır vergiler, yerli halkı zorla çalışmaya itmek..

Tüm bunlar muazzam derecede güçlü bir İspanyol Krallığı yarattı. İspanyol Krallığı büyük bir zenginliğe kavuşurken, Latin Amerika dünyanın en eşitsiz kıtası haline getirildi….

Çoğumuz sömürgeciliğin babasını İngilizler olarak biliriz. En azından ben öyle biliyordum. Aslında sömürgecilik işine İngilizler şans eseri girdiler. Biraz da geç kaldılar.

İspanyollar 1490 yılında Amerika’yı fethederken, İngiltere yıkıcı bir iç savaş olan Gül Savaşları’nın ardından toparlanmaya çalışan küçük bir ülkeydi. Kim bilebilirdi ki bu küçük ülkenin dünyanın tarihini değiştireceğine?

1588 yılında İspanya Kralı II. Felipe gözü dönmüş bir şekilde İngiltere’ye saldırıyor. Şans eseri İngilizler savaşı kazanıyor ve sömürgecilik macerasına atılıyor. Hem de asırlarca sürecek bir maceraya..

İngilizler, sömürgecilik işine Kuzey Amerika’da başladılar. Beğendikleri için değil; İspanyollar’dan arta kalan yerler kuzey tarafı olduğu için. Gümüş, altının bol olduğu yerler çoktan sömürülmüştü.

İngilizler, yerli halkı katletmeye, yerli halka ait olan altınları, gümüşleri kendilerine almaya, zorla vergi almaya geç kalmışlardı. Dünyanın en güzel geç kalışı olabilir..

İngilizlerin birkaç koloni kurma girişimleri tam bir başarısızlıktı. En sonunda Virginia’da koloni kurmayı başardılar.

Virginia Kumpanyası’ndaki yerleşimciler her ne kadar İngiliz olsa da, örnek alınan sömürgecilik sistemi İspanyollara benziyordu.

İngilizler de tıpkı İspanyollar gibi, yerli halkın liderini ele geçirmek için bir sürü tuzak kurdu.

Bulundukları bölge, Wahunsunacock adlı krala bağlı 30 kızılderili kabilesinin oluşturduğu Powhatan Konfederasyonu’nuna aitti. Yerli halkın birbirine sadakatle bağlı oluşu; lider Wahunsonacock’un ele geçirilmesini güçleştiriyordu.

Eğer Kızılderililer zorla çalıştırılmaya ikna edilemezse, en azından onlarla ticaret yapmalıydılar.

Her ne kadar yerli halk birbirine bağlı olsa da, çok düşmanları vardı. Bu sebebe istinaden kral, İngilizler’in niyetini anlamak için elçiler gönderdi.

Kış ayı geldiğinde İngiliz yerleşimciler yiyecek kıtlığı çekmeye başladı. Neyse ki John Smith bir sürü ticaret misyonu başlattığından dolayı İngilizler kötü günleri atlattı.

John Smith

Ama İngilizler doymak için değil ki sömürmek için geldiler!

Lider Wahunsunacock’u ele geçirmek için nankörce planlar yaptılar. Sen onlara kemik ver, etini vermedin diye sana hakaret etsinler!

İngilizler’in niyetleri , Kral Wahunsunacock’a taç giydirmek ve bu sayede İngiltere kralı I.James’in emri altına girmesini sağlamaktı.

Ama Kral Wahunsunacock yemi yutmadı!

Wahunsunacock tarafından çıkarılan tek sonuç; kolonicilerden hemen kurtulmalıydılar!..

Hatırlayacağınız üzere İspanyollar‘da ilk başta afallamışlardı. Keza İngilizler’in şansı da pek yaver gitmiyordu. Hatta İngilizler, Kızılderilileri sömüremeyeceklerini anladıklarında bu sefer kendi yerleşimcilerini sömürmeye başladı.

“İlahi, Ahlaki ve Askeri Yasalar” diye çıkarılan yasa tasarısı, koloniyi yönetenler için değil de İngiliz yerleşimciler için gaddarlık düzeyindeki bir iş rejimiydi.

Ve daha bir sürü saçma şey yaptılar ama hiçbirisi işe yaramadı.

1618’den itibaren yepyeni bir strateji belirlenmeye başladı. Gerek yerli halkı gerek kendi yerleşimcilerini zorla çalıştırmak mümkün olmadığı için yerleşimcilere teşvik sunmaya başladılar.

Teşviklerden birkaçı; yerleşimcilere ev verilmesi, yetişkin erkeklere söz hakkı tanınması gibi olaylardı.

Bu strateji, Birleşik Devletler’de demokrasinin başlangıcı oldu!

Sonuçta, İspanyollar için Meksika’da, Orta ve Güney Amerika’da işe yarayan modellerin; Kuzey’de işe yaramayacağını gösteren ilk dersi alması 12 yıl sürdü..

İngilizler’in ilk sömürge girişimi böyleydi. Umarım bu izole günleri en iyi, en sağlıklı şekilde atlatabiliriz. Diğer bir yazıya kadar kendinize çok iyi bakın. Ve hoşça kalın.:)

Bir önceki yazıya ulaşmak için buraya tıklayın.

Dilan Akbulut

SİTEDE HER ŞEY PAYLAŞILIR ÇÜNKÜ ÇOK ENTELLEKTÜELİZ

5 YORUM

  1. Avatar

    İngilizlerin de başarısız olduğu anlar varmış iyi mi

  2. Avatar

    Valla film ve dizi izlemekten bile sıkıldık ya. Yazınız çok güzeldi ve benim okumam 7 dakika sürdü 🙂

  3. Avatar
    Ölümlü dünya

    Ne kadar acimasizca. Hem sömürüyolar hem de onlara sömürttüruyorlar. Simdi de durum ic açıcı değil.